فروشگاه اینترنتی چندسو |
اگر بخواهیم امروز خانهای برای سال ۲۰۸۶ طراحی کنیم، احتمالاً از هوش مصنوعی، رباتهای خانگی، شیشههای هوشمند و سیستمهای خودکار صحبت میکنیم. اما حدود ۶۰ سال پیش، تصور مردم از خانه آینده بسیار متفاوت بود.
آن زمان، آینده با دکمههای فراوان، آشپزخانههای خودکار، خانههای پلاستیکی و وسایل خانگی هوشمند تعریف میشد. بعضی از این ایدهها عجیب به نظر میرسیدند، بعضی هیچوقت به شکل پیشبینیشده محقق نشدند و برخی دیگر، با تغییر شکل، به فناوریهایی تبدیل شدند که امروز در خانههای خودمان استفاده میکنیم.
نمایشگاه Home of the Future, 1925–1985: Designing Domestic Utopias در موزه هنر شهرستان لسآنجلس، LACMA، به همین رؤیاهای قدیمی درباره خانه آینده پرداخته است؛ نمایشگاهی که از ایدههای سال ۱۹۲۵ تا نمونههای آیندهنگرانه دهه ۱۹۸۰ را کنار هم قرار میدهد.
اما وقتی به این خانههای آیندهنگرانه نگاه میکنیم، یک سؤال جالب مطرح میشود: اگر مردم گذشته قرار بود خانه امروز ما را تصور کنند، کدام بخشها را درست حدس زده بودند؟
خانه آینده قرار بود کارهای خانه را خودش انجام دهد
یکی از مهمترین وعدههای خانه آینده در قرن بیستم، کاهش کارهای روزمره بود.
طراحان و شرکتهای فناوری تصور میکردند آشپزخانه آینده دیگر شباهتی به آشپزخانههای معمولی نخواهد داشت. وسایل مختلف قرار بود با فشار دادن چند دکمه فعال شوند و بخشی از کارهایی را که انسان انجام میدهد، به صورت خودکار انجام دهند.
در این تصویر، آشپزخانه فقط محلی برای پختوپز نبود؛ بلکه به یک مرکز کنترل خانه تبدیل میشد.
یکی از نمونههای معروف این نگاه، RCA Whirlpool Miracle Kitchen است که در دهه ۱۹۵۰ طراحی شد. این آشپزخانه مجموعهای از فناوریهای آیندهنگرانه را در خود جای داده بود و ایدههایی مانند کنترل از راه دور و خودکارسازی برخی فعالیتهای خانه را مطرح میکرد.
برای انسان دهه ۱۹۵۰، این تصویر تقریباً شبیه یک فیلم علمیتخیلی بود.
اما اگر به آشپزخانههای امروزی نگاه کنیم، بخشی از همان ایده را میبینیم؛ نه الزاماً در قالب یک پنل پر از دکمه، بلکه در قالب لوازم متصل، سنسورها و سیستمهای قابل کنترل با تلفن همراه.
تفاوت مهم اینجاست که فناوری امروز تلاش میکند کمتر دیده شود.
خانهای که از پلاستیک ساخته شده بود
شاید یکی از عجیبترین نمونههای خانه آینده، Monsanto House of the Future باشد.
این خانه در سال ۱۹۵۷ در دیزنیلند افتتاح شد و تا سال ۱۹۶۷ در آنجا باقی ماند. خانه به شکلی طراحی شده بود که تصویری از زندگی آینده ارائه دهد و در ساخت آن استفاده گستردهای از پلاستیک و مواد جدید به چشم میخورد.
در آن دوران، پلاستیک نماد فناوری و پیشرفت به شمار میرفت.
بنابراین منطقی بود که طراحان آیندهای را تصور کنند که در آن خانهها نیز مانند بسیاری از محصولات جدید، با مواد مصنوعی و فرمهای متفاوت ساخته شوند.
اما این بخش از پیشبینی آینده چندان مطابق انتظار پیش نرفت.
امروز وقتی درباره آینده معماری صحبت میکنیم، کمتر از خانهای صحبت میکنیم که قرار است کاملاً از پلاستیک ساخته شود. در عوض، موضوعاتی مانند مصرف انرژی، مصالح پایدار، کاهش ضایعات و استفاده مجدد از مواد اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
این تفاوت جالب است: چیزی که یک نسل نماد «آینده» میدانست، ممکن است چند دهه بعد دیگر نشانه پیشرفت محسوب نشود.
رؤیای خانهای که با یک دکمه کنترل میشود
در بسیاری از تصاویر قدیمی خانه آینده، یک عنصر مشترک دیده میشود: دکمه.
چراغها، وسایل آشپزخانه، سیستمهای مختلف خانه و حتی بعضی تجهیزات نظافتی قرار بود با فشار دادن یک دکمه کنترل شوند.
این ایده امروز در ظاهر بسیار ساده به نظر میرسد، اما در دهههای میانی قرن بیستم، کنترل مرکزی وسایل خانه یک مفهوم کاملاً آیندهنگرانه بود.
امروز شکل این ایده تغییر کرده است.
ممکن است دیگر برای روشن کردن چراغها سراغ یک پنل بزرگ روی دیوار نرویم؛ تلفن هوشمند، فرمان صوتی یا سنسور حرکتی میتواند همان کار را انجام دهد.
در واقع، دکمه از بین نرفته است؛ فقط شکل رابط کاربری تغییر کرده است.
خانه هوشمند امروز همان رؤیای کنترل متمرکز را دنبال میکند، اما به جای مجموعهای از کلیدها، از نرمافزار، شبکه و سنسورها استفاده میکند.
وقتی کامپیوتر وارد خانه شد
در نیمه دوم قرن بیستم، تصویر خانه آینده تغییر کرد.
دیگر فقط صحبت از ماشینهای خودکار و لوازم خانگی نبود؛ کامپیوتر هم کمکم وارد تصور طراحان از زندگی روزمره شد.
بین دهههای ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰، فناوری دیجیتال به بخش مهمی از داستان آینده تبدیل شد. کامپیوترهای شخصی هنوز وسیلهای عمومی برای همه خانهها نبودند، اما حضور آنها در تصاویر و پیشبینیهای آینده نشان میداد که خانه قرار است چیزی فراتر از محل استراحت و انجام کارهای روزمره باشد.
خانه آینده میتوانست محل:
- کار کردن
- ارتباط برقرار کردن
- دسترسی به اطلاعات
- سرگرمی
- مدیریت وسایل
- و انجام فعالیتهای دیجیتال
باشد.
این بخش از پیشبینی گذشته شاید یکی از مواردی باشد که فاصله میان تصور قدیمی و زندگی امروز در آن کمتر شده است.
امروز برای بسیاری از افراد، خانه همزمان خانه، دفتر کار، مرکز سرگرمی و محل ارتباط با جهان بیرون است.
آیا آشپزخانه آینده واقعاً از آشپزخانه امروز جلوتر بود؟
در نگاه اول، بعضی آشپزخانههای آیندهنگرانه دهههای گذشته بسیار پیشرفتهتر از آشپزخانه امروزی به نظر میرسند.
پنلهای کنترل، دستگاههای خودکار و طراحیهای غیرمعمول آنها تصویری بسیار تکنولوژیک ایجاد میکرد.
اما یک نکته مهم وجود دارد: هدف فناوری امروز الزاماً این نیست که خانه را پر از دستگاههای قابل مشاهده کند.
برعکس، بسیاری از فناوریهای جدید تلاش میکنند در پسزمینه قرار بگیرند.
یخچال میتواند وضعیت مواد غذایی را بررسی کند، چراغ میتواند با حضور افراد روشن شود و سیستم تهویه میتواند شرایط محیط را به صورت خودکار تنظیم کند؛ اما همه این فناوریها میتوانند بدون اینکه ظاهر خانه را به یک آزمایشگاه تبدیل کنند، کار کنند.
به همین دلیل شاید خانه هوشمند امروز از نظر ظاهری بسیار معمولیتر از خانه آیندهای باشد که در دهه ۱۹۵۰ تصور میشد.
بعضی پیشبینیها درست بودند؛ اما نه دقیقاً به همان شکل
مقایسه خانه آینده گذشته با خانه امروز نشان میدهد که پیشبینیهای آیندهنگرانه را نمیتوان فقط به دو دسته «درست» و «غلط» تقسیم کرد.
بعضی ایدهها واقعاً به زندگی امروز نزدیک شدهاند، اما فناوری مورد استفاده برای رسیدن به آنها کاملاً متفاوت شده است.
| تصور گذشته | → | چیزی که امروز میبینیم |
|---|---|---|
| وسایل خانگی با کنترل مرکزی | → | خانههای هوشمند و اپلیکیشنها |
| آشپزخانه خودکار | → | لوازم خانگی هوشمند |
| کنترل خانه با دکمه | → | سنسور، موبایل و فرمان صوتی |
| کامپیوتر در خانه | → | رایانه، لپتاپ و دستگاههای متصل |
| خانه کاملاً پلاستیکی | → | استفاده متنوع از مصالح مهندسیشده |
| ربات انجامدهنده تمام کارهای خانه | → | جاروبرقی و تجهیزات خودکار، اما نه خانه کاملاً خودکار |
| خانهای که همهچیز را خودش مدیریت کند | → | سیستمهای اتوماسیون خانگی |
این مقایسه نشان میدهد که پیشبینی آینده بیشتر از آنکه درباره شکل دقیق فناوری باشد، درباره تغییر نیازهای انسان است.
خانه آینده فقط درباره فناوری نبود
یکی از نکات جالب نمایشگاه LACMA این است که مفهوم خانه آینده را فقط از زاویه فناوری بررسی نمیکند.
پشت بسیاری از این طراحیها، پرسشهای بزرگتری وجود داشت:
چه کسی کارهای خانه را انجام میدهد؟ زندگی خانوادگی آینده چگونه خواهد بود؟ خانه چطور میتواند وقت انسان را آزاد کند؟ فناوری چه تغییری در زندگی روزمره ایجاد میکند؟
به همین دلیل، طراحی آشپزخانه یا یک وسیله خانگی صرفاً یک مسئله زیباییشناسی نبود.
طراحی خانه با نحوه زندگی مردم ارتباط داشت.
همزمان با نمایشگاه خانه آینده، LACMA نمایشگاهی با عنوان The Kitchen and Its Discontents نیز دارد که تاریخ طراحی آشپزخانه و ارتباط آن با کار خانگی و زندگی روزمره را بررسی میکند.
در نتیجه، خانه آینده را نمیتوان فقط مجموعهای از دستگاههای عجیب دانست. خانه آینده در واقع تصویری از سبک زندگی مطلوب هر دوره بوده است.
خانه آینده امروز چه شکلی است؟
اگر بخواهیم امروز خانه آینده را طراحی کنیم، احتمالاً کمتر سراغ خانههای کاملاً پلاستیکی یا اتاقهایی پر از دکمه میرویم.
تصویر امروزی بیشتر به این موارد نزدیک است:
خانه هوشمند، مدیریت انرژی، سنسورها، اتوماسیون، هوش مصنوعی، لوازم متصل و فضاهای انعطافپذیر.
حتی ممکن است مهمترین ویژگی خانه آینده، فناوری قابل مشاهده نباشد. در گذشته، آیندهنگر بودن یک خانه یعنی وقتی وارد آن میشدید، فوراً فناوری را میدیدید.
امروز ممکن است برعکس باشد. خانهای که خودش نور، دما، امنیت و بخشی از مصرف انرژی را مدیریت میکند، میتواند از بیرون کاملاً عادی به نظر برسد.
شاید این مهمترین تفاوت میان خانه آینده در تصور گذشته و خانه هوشمند امروز باشد:
فناوری آینده قرار نیست لزوماً خانه را عجیبتر کند؛ ممکن است فقط آن را هوشمندتر و هماهنگتر کند.
اگر خانه آینده را امروز تصور کنیم چه میشود؟
نمایشگاه Home of the Future, 1925–1985 در LACMA نشان میدهد که هر نسل، آینده را با فناوریهایی که در اختیار داشته تصور کرده است.
در دهههای میانی قرن بیستم، این آینده با پلاستیک، دکمههای کنترلی و ماشینهای خودکار تعریف میشد. با ورود کامپیوتر، تصویر خانه آینده دیجیتالتر شد و امروز هوش مصنوعی، سنسورها و سیستمهای متصل در مرکز این تصور قرار دارند.
اما شاید مهمترین درس این تاریخ این باشد که خانه آینده الزاماً خانهای با فناوری بیشتر نیست؛ خانهای است که بهتر با شیوه زندگی انسان هماهنگ میشود.
خانهای که بتواند انرژی کمتری مصرف کند، فضاهای خود را برای نیازهای مختلف تغییر دهد، کارهای تکراری را کاهش دهد و بدون اشغال فضای بیشتر، امکانات بیشتری در اختیار ساکنانش قرار دهد، شاید به آینده نزدیکتر باشد تا خانهای که فقط ظاهر عجیب و تکنولوژیک دارد.
و احتمالاً همین موضوع باعث میشود پیشبینی خانه آینده همچنان جذاب باشد؛ چون هر بار که درباره آینده خانه صحبت میکنیم، در واقع داریم درباره آینده سبک زندگی خودمان صحبت میکنیم.
